Mondgezondheid bij katten: wat werkt wel en wat werkt niet
Gebitsproblemen komen voor bij de meerderheid van de katten ouder dan drie jaar, maar over mondgezondheid bestaat veel verwarring.
In dit artikel lees je hoe tandproblemen ontstaan, welke voedingsstrategieรซn wetenschappelijk bewezen werken, welke supplementen veelbelovend zijn en wanneer professionele tandverzorging noodzakelijk is.
Gebitsproblemen behoren tot de meest voorkomende aandoeningen bij huiskatten. Onderzoek laat zien dat de meerderheid van de katten ouder dan drie jaar last heeft van enige vorm van tandvleesontsteking of parodontitis. Toch is mondgezondheid een onderwerp waar veel verwarring over bestaat.
Poetst droogvoer de tanden? Helpt rauw vlees? En welke voedingsstoffen beschermen tandvlees en tanden? Online lees je overal verschillende meningen, en marketingclaims beloven meer dan de wetenschap waarmaakt.
In dit artikel leg ik uit wat de wetenschap zegt over voeding en mondgezondheid bij katten. Ik neem je mee langs alle aspecten: hoe tandproblemen ontstaan, welke voedingsstrategieรซn wรฉl werken en welke niet, welke supplementen veelbelovend zijn, en wanneer professionele tandverzorging noodzakelijk is. Zodat je met vertrouwen keuzes kunt maken voor de mondgezondheid van jouw kat.
Hoe ontstaan tandproblemen eigenlijk?
Voordat we de diepte in gaan om te begrijpen waarom gewoon droogvoer niet werkt en wat wรฉl helpt, is het handig om eerst te kijken naar hoe het kattengebit werkt en waar de tandproblemen beginnen.
Bron: Atlas of Feline Anatomy for Veterinarians. 2nd edition. Hudson & Hamilton. Teton NewMedia
Het kattengebit: gemaakt voor jagen, niet voor kauwen
Een volwassen kat heeft 30 tanden: 12 snijtanden, 4 hoektanden, 10 premolaren (kleine kiezen) en 4 molaren (grote kiezen) verdeeld over de boven- en onderkaak. Deze tanden zijn niet ontworpen voor het fijnmalen van voedsel, zoals bij omnivoren (zoals wij mensen) of planteneters. Ze zijn gemaakt voor het vangen, vasthouden en verscheuren van prooi.
De hoektanden zijn lang en puntig, perfect voor het grijpen van prooien. De premolaren en molaren werken als scharen om vlees te scheuren.
Deze anatomie verklaart waarom katten nauwelijks kauwen: hun kaakbeweging is voornamelijk verticaal, een krachtige schaar-achtige beweging. Niet de malende zijwaartse beweging die nodig is bij kauwen.
De sulcus: waar tandproblemen beginnen
De sulcus is de smalle groef tussen de tand en het tandvlees. Om te begrijpen waarom deze zone zo belangrijk is, is het handig om te kijken naar hoe een tand in het tandvlees zit.
Elke tand heeft een zichtbaar deel, de tandkroon, die bedekt is met tandglazuur. Tandglazuur is het hardste weefsel in het lichaam en beschermt de tand tegen zuren en slijtage. Maar onder het tandvlees, daar waar de tand in het kaakbot is verankerd, zit de tandwortel. Deze wortel is bedekt met een ander materiaal, cement genaamd, dat zachter is dan glazuur.
De overgang tussen tandkroon en tandwortel ligt precies bij de tandvleesrand. Het tandvlees, ook wel gingiva genoemd, sluit aan rond de tand. Maar deze aansluiting is niet waterdicht. Er is een kleine groef, een smalle ruimte tussen het tandvlees en de tand: de sulcus.
Deze sulcus is normaal gesproken erg ondiep. In deze sulcus is het warm en vochtig, een plek in de mond waar bacteriรซn graag nestelen. De natuurlijke zelfreinigende bewegingen van tong en speeksel kan deze sulcus niet volledig reinigen, en als deze plek niet goed wordt gereinigd dan zal plaque zich daar gaan ophopen.
Hoe plaque zich opbouwt
Tandplaque is een zachte, kleverige laag die zich voortdurend vormt. Het bestaat uit bacteriรซn, speekseleiwitten en voedselresten. Deze plaque settelt zich het makkelijkst in de sulcus.
De bacteriรซn in plaque produceren zuren en toxines die tandvlees irriteren. In dit stadium is plaque nog zacht en kan het mechanisch worden verwijderd door poetsen of, in theorie, door de juiste voeding. Maar als plaque niet wordt verwijderd, begint het probleem.
Bron: Anatomy and Physiology for Veterinary Technicians and Nurses: A clinical aproach. Robin Sturtz and Lori Asprea. Wiley-Blackwell
Enamel = tandglazuur, de extreem harde, beschermende buitenlaag van de tanden
Dentine = tandbeen, de ivoorkleurige laag onder het tandglazuur en boven de tandzenur
Pulp = pulpa, het zachte, levende weefsel in het binnenste van een tand dat zenuwen, bloedvaten en bindweesel bevat
Neck = de tandhals
Root = de wortel, het deel van een tand dat onder het tandvleees in de kaak is verankerd
Cement = verkalkte substantie die de tandwortel bedekt
Peridontal ligament = bindweefsel dat de tand of kies vasthoudt in het kaakbot tussen het kaakbot en het wortelcement
Van plaque naar tandsteen
Het probleem escaleert wanneer plaque niet wordt verwijderd. Binnen 24 tot 48 uur begint het mineralisatieproces. Calcium en fosfaat uit het speeksel binden zich aan de plaque en verharden deze tot tandsteen, ook wel calculus genoemd.
Tandsteen is hard, heeft een ruw oppervlak en is geel tot bruin van kleur. Het ruwe oppervlak biedt weer nieuwe aanhechtingsplekken voor bacteriรซn, waardoor het probleem verergert. Tandsteen kan alleen professioneel worden verwijderd door een dierenarts onder narcose.
Van tandsteen naar pijn
Bij een gezonde kat is de sulcus ondiep en het tandvlees roze en stevig. Maar zodra tandsteen zich ophoopt, ontstaat er irritatie. Het tandvlees raakt ontstoken, wordt rood en begint te zwellen. Dit is gingivitis, een ontsteking van het tandvlees.
De gingivitis zorgt ervoor dat de sulcus dieper wordt, waardoor het tandplaque met de bacterien nog gemakkelijker kan blijven zitten en minder makkelijk gereinigd kan worden. Een vicieuze cirkel. Zonder behandeling kan gingivitis evolueren naar parodontitis, waarbij het ondersteunende weefsel en bot rond de tand worden aangetast. Dit kan leiden tot tandverlies en pijn.
Bron: The Cat: Clinical Medicine and Management. Susan Little. Elsevier
De dubbele rol van speeksel
Speeksel speelt een belangrijke maar paradoxale rol in de mondgezondheid van katten. Aan de ene kant beschermt het tegen bacteriรซn en ontstekingen, aan de andere kant bevordert het juist de vorming van tandsteen. Deze dubbele werking maakt speeksel tot een fascinerend maar complex onderdeel van orale gezondheid.
Beschermende eigenschappen
Speeksel heeft meerdere beschermende functies die bijdragen aan een gezonde mond. Het spoelt voedselresten en bacteriรซn weg en voorkomt zo de ophoping van plaque. Deze mechanische reinigingswerking is de eerste verdedigingslinie tegen tandproblemen.
Daarnaast bevat speeksel krachtige antimicrobiรซle stoffen. Het enzym lysozyme speelt hierbij een sleutelrol. Lysozyme hydrolyseert selectief de peptidoglycan-laag van Gram-positieve bacteriรซn, verstoort biofilms en bevordert het mucosale immuunevenwicht. Gezonde katten bezitten ook antilichamen in hun speeksel waarmee ze gingivitis-veroorzakende bacteriรซn in toom kunnen houden.
Tot slot neutraliseert speeksel zuren die door bacteriรซn worden geproduceerd. Deze bufferende werking beschermt het tandglazuur tegen aantasting en helpt de pH-balans in de mond te behouden.
Mineraliserende eigenschappen
Tegelijkertijd heeft speeksel eigenschappen die juist tandproblemen kunnen verergeren. Het speeksel van katten varieert van neutraal tot alkalisch, met een pH tussen 7,0 en 9,0. Deze relatief hoge pH, gecombineerd met het mineraalgehalte, bevordert juist de vorming van tandplaque en tandsteen.
Speeksel bevat calcium en fosfaat. Deze mineralen zijn weliswaar nodig voor de remineralisatie van tandglazuur, maar ze binden zich ook aan plaque, de zachte bacteriรซle laag op de tanden. Plaque verhardt door mineralen te absorberen uit zowel het speeksel als het tandvlees zelf. Binnen 24 tot 48 uur begint dit mineralisatieproces en ontstaat tandsteen. Tandsteen is hard, geel tot bruin van kleur en kan alleen professioneel worden verwijderd door een dierenarts.
Er zijn suggesties dat zetmeel uit droogvoer het speeksel zuurder zou kunnen maken, wat mogelijk de tandplaque- en tandsteenvorming zou kunnen afremmen. Dit zou tandsteen echter niet oplossen en het bewijs hiervoor is beperkt.
De netto-uitkomst
Welk effect domineert uiteindelijk? Dat hangt af van de omstandigheden. Bij gezonde katten met goede mondhygiรซne overheersen de beschermende effecten. Maar zonder effectieve mechanische verwijdering van plaque door poetsen of speciaal tandverzorgingsvoer zorgt verhoogde speekselproductie vooral voor meer beschikbare mineralen voor tandsteenformatie, niet voor bescherming.
Het verklaart waarom dagelijks poetsen essentieel is: verwijder plaque vรณรณrdat het mineraliseert. En het ook waarom tandsteenvorming vrijwel onvermijdelijk is zonder actieve interventie, ondanks de beschermende eigenschappen van speeksel.
Hoe ondersteun je gezonde speekselproductie
Ondanks de complexe rol van speeksel is voldoende speekselproductie belangrijk voor mondgezondheid. Zorg voor voldoende vocht. Natvoer bevordert vochtinname. Katten hebben van nature een lage dorstprikkel, waardoor ze vaak te weinig drinken. Goed gehydrateerde katten produceren meer speeksel, wat de natuurlijke spoeling en antimicrobiรซle bescherming ten goede komt.
Zorg ook voor hoogwaardig eiwit. Eiwitten stimuleren speekselproductie. Vlees als hoofdingrediรซnt is daarom ideaal. Een goede speekselproductie draagt bij aan mondgezondheid, mits gecombineerd met effectieve plaqueverwijdering door poetsen en/of VOHC-gecertificeerd voer.
Verschillende typen voer: de zin en onzin
Je hebt het vast wel eens gehoord dat droogvoer goed is voor de tanden. De brokjes schuren de plaque weg tijdens het kauwen. Het klinkt logisch, maar als je bedenkt dat wortelen ook niet onze tanden reinigen, begrijp je dat brokjes (al dan niet met vettige coating) dit ook niet doen bij katten.
Een andere veel gehoorde claim online is dat vers vlees de enige juiste manier is. Voorstanders zijn lyrisch zijn over een mogelijke reinigende werking.
Droogvoer en vers vlees, ze lijken op verschillende fora lijnrecht tegenover elkaar te staan, maar wat is er van waar? ย
Standaard droogvoer
Standaard droogvoer reinigt de tanden niet. De verklaring ligt in de anatomie die je net hebt leren kennen. Katten hebben geen malende kaakbeweging. Ze maken een verticale, knippende beweging om voedsel te verscheuren.
Brokjes zijn klein en worden vaak in een keer doorgeslikt. Soms wordt er op een brokje gebeten, maar eigenlijk nooit gekauwd. Als een kat op het brokje bijt, dan breekt het brokje bij contact met het gebitselement. Het valt dus uit elkaar en schuurt niet langs het tandglazuur en over de overgang naar het tandvlees. De zone waar het probleem ontstaat, blijft onaangeroerd.
Rauwe voeding
De taaie structuur van rauw vlees en zachte, rauwe botten zoals in kippennek aanwezig zouden fungeren als een natuurlijke tandenborstel. Vleesvezels en botweefsel schrapen langs de tandkroon tijdens het bijten op grotere stukken en kunnen plaque mechanisch verwijderen. Dit is vooral theoretisch en het effect is erg afhankelijk van de persoonlijke kauw-skills van de kat en (nog) niet aangetoond in onderzoeken. Want als katten niet gewend zijn om langdurig te kauwen, en ze er 3x op bijten, of zelfs helemaal niet dan heeft het in de praktijk alsnog geen effect.
Rauw voer bevat vrijwel geen snel fermenteerbare koolhydraten. Tandplaquebacteriรซn, vooral Streptococcus-soorten, gedijen op suikers en zetmeel. Door de koolhydraten drastisch te verlagen ontvangen plaquevormende bacteriรซn minder voeding, waardoor de biofilm langzamer groeit.
Een pilotstudie naar het orale microbioom van katten laat zien dat een vlees- of natvoerrantsoen de microbiรซle diversiteit verhoogt. De verhouding verschuift naar proteolytische bacteriรซn in plaats van suikervergisters. Deze verschuiving gaat hand in hand met lagere zuurproductie in de tandplak, wat gunstig is voor mondgezondheid.
Dit effect is dus niet enkel waargenomen bij rauwe voeding, maar ook bij natvoer voedingen.ย
Belangrijke nuances (klik op het item voor meer informatie):
-
๏ฐFrequentie en stukgrootte bepalen het effect
Het positieve effect op mondgezondheid hangt af van twee factoren, namelijk de frequentie en stukgrootte.
Voor een mogelijk positief effect op de mondgezondheid en voor tandreiniging zou rauw voer dagelijks gegeven moeten worden.
Ook de grootte van de stukken vlees maakt verschil. Kleine stukjes kan de kat direct doorslikken zonder ze eerst te hoeven verscheuren. De tanden worden dan niet gebruikt en er vindt geen mechanische reiniging plaats. Daarnaast is de intacte spiervezelstructuur van het type vlees bepalend voor een eventueel positief effect.
Bij gemalen rauwe voeding zoals KVV heeft de kat te maken met een zachte textuur, vergelijkbaar met natvoer, en dit kan de kat direct doorslikken. Eventueel grotere stukken KVV zijn waar de kat wel in hapt, heeft geen effect ivm de gemalen structuur. Het effect op mondgezondheid is dan vergelijkbaar met kwalitatief goed natvoer.
-
๏ฐComplete voeding en optimale samenstelling
Grote stukken rauw vlees, orgaanvlees en delen met zachte botten bieden weliswaar mogelijk mechanische reiniging, maar vormen op zichzelf geen compleet rantsoen. De mineralen verhoudingen zijn vaak niet optimaal, vooral de calcium-fosfor-verhouding kan uit balans zijn. Een verkeerde verhouding kan juist problemen veroorzaken met botgezondheid en zelfs blaasgruis.
Daarnaast bevatten rauwe vleesstukken geen polyfosfaten. Dit verklaart mede waarom de wetenschappelijke evidence voor rauw voer op mondgezondheid gemengd blijft. De mechanische reiniging werkt, maar zonder de extra beschermende ingrediรซnten die VOHC-gecertificeerd voer wel heeft, is het effect zeer beperkt.
-
๏ฐBacteriรซn uit rauw voer veroorzaken gรฉรฉn gingivitis
Een veelgehoorde zorg is dat bacteriรซn in rauw voer tandvleesontsteking zouden veroorzaken. Dit klopt niet. De pathogenen waar dierenartsen voor waarschuwen, zoals Salmonella, Listeria en Campylobacter, bevinden zich voornamelijk in het maag-darmkanaal en verlaten het lichaam via de ontlasting. Ze hechten zich niet aan tandplak en veroorzaken dus geen gingivitis.
Onderzoeken tonen aan dat de incidentie van parodontale bacteriรซn zoals Porphyromonas-soorten niet hoger is bij katten die rauw worden gevoerd. De bacteriรซn die tandvleesontsteking veroorzaken zijn andere soorten dan de ziekteverwekkers in rauw voer.
-
๏ฐVeiligheidsrisico's blijven bestaan
Hoewel bacteriรซn uit rauw voer geen gingivitis veroorzaken, blijven andere veiligheidsrisico’s wel degelijk aanwezig. Rauwe voeding moet hygiรซnisch worden gehanteerd om besmetting van mensen en omgeving te voorkomen. Denk aan Salmonella-besmetting in de keuken.
Rauwe botten kunnen vast komen te zitten tussen tanden of een verstikkingsgevaar vormen. Niet alle katten verdragen grote vleesstukken goed en kunnen braken of maagklachten krijgen. Het rantsoen moet compleet zijn, met alle noodzakelijke voedingsstoffen in de juiste verhoudingen.
Level of evidence: Matig.
Mechanische reiniging en reductie van tandplaque bij dagelijks gebruik van rauw vlees en botten is aangetoond in (kleine) studies. Het effect van koolhydraatreductie en microbioom-verschuiving is veelbelovend maar gebaseerd op beperkte pilotstudies.
Veiligheidsrisico’s zijn goed gedocumenteerd.
Wat werkt wel?!
Er zijn verschillende strategieรซn die bewezen werken, van dagelijks poetsen tot speciaal tandverzorgingsvoer en gerichte supplementen.
De evidence verschilt per aanpak, maar de combinatie van mechanische reiniging en gerichte voedingsondersteuning biedt de beste bescherming.
Poetsen: de goudstandaard
Dagelijks poetsen is de goudstandaard voor mondhygiรซne bij katten. Onderzoek bevestigt dat mechanische verwijdering van plaque, vรณรณrdat het mineraliseert tot tandsteen, tandvleesontsteking significant vermindert. In de praktijk poetst echter slechts een minderheid van de katteneigenaren regelmatig de tanden van hun kat. Weinig katten dulden het van meet af aan, en het vraagt consequente training en geduld. Hoe vroeger je begint, hoe groter de kans op succes.
VOHC-keurmerk voor droogvoer, supplementen en snacks
Speciaal ontworpen tandverzorgingsbrokjes kunnen eventueel ondersteunend werken. Het gaat dan niet om gewone brokjes, zoals hierboven al beschreven. Studies laten zien dat de grootte, textuur en eventuele toevoegingen van brokjes bepalend zijn voor het effect. Grotere brokjes dwingen katten vaker te bijten, waardoor er meer contact is met het tandoppervlak. Brokjes met een specifieke vezeloriรซntatie of chemische toevoegingen zoals melkzuur kunnen plaqueopbouw verder remmen. Sommige producten zijn getest via de VOHC-protocollen en hebben het VOHC-keurmerk gekregen, dat betekent dat de werking wetenschappelijk is aangetoond voor dat specifieke product.
VOHC staat voor Veterinary Oral Health Council. Dit keurmerk wordt alleen gegeven na wetenschappelijke studies die aantonen dat het product daadwerkelijk plaque en/of tandsteen vermindert. Zonder keurmerk zijn er geen harde bewijzen voor de werking.
Het VOHC-keurmerk is een productkeurmerk, geen categoriekeurmerk. Niet alle droogvoer heeft dit keurmerk, en niet alle producten die als “tandverzorging” worden verkocht, zijn ook daadwerkelijk getest. Controleer altijd of het product het VOHC-keurmerk draagt. Daarnaast wordt het keurmerk afgegeven voor de producten die op de Amerikaanse markt te koop zijn, soms kunnen er kleine verschillen aanwezig zijn in het product dat verkocht wordt in Amerika en in Europa.
Sommige snacks bevatten ook chemische additieven zoals melkzuur of polyfosfaten, die de werking verder versterken. Snacks mรฉt VOHC-keurmerk hebben ook bewezen werking. Snacks zonder keurmerk bieden geen gegarandeerd effect.
Een lijst van producten met het VOHC-keurmerk kun je downloaden via onderstaande knop.
Zoals te zien in de lijst gaat het om een zeer beperkt aantal producten, en de meeste hebben wetenschappelijk bewezen invloed op tandplaque, maar niet op tandsteen.
Voedingsstoffen: een ondersteunende rol
Naast mechanische reiniging met poetsen kunnen bepaalde voedingsstoffen een (belangrijke) rol spelen bij de gezondheid van gebit en tandvlees. De evidence varieert per voedingsstof.
Antioxidanten
Tandvleesontsteking gaat gepaard met oxidatieve stress. Vrije radicalen beschadigen weefsel en verergeren ontstekingen. Studies bij katten met matige tot ernstige parodontitis tonen verhoogde oxidatieve stress aan.
Antioxidanten zoals vitamine E, C en bรจta-caroteen neutraliseren vrije radicalen in laboratoriumomstandigheden. In theorie zou dit ontstekingsreacties in het tandvlees moeten verminderen en het immuunsysteem moeten ondersteunen bij het bestrijden van bacteriรซle infecties in de mond.
Maar hier zit de nuance klinische studies bij katten die aantonen dat toevoeging van antioxidanten aan voeding daadwerkelijk tandvleesontsteking vermindert of tandsteen voorkomt, zijn schaars. Het mechanisme klopt in theorie, maar het directe effect op mondgezondheid bij katten in de praktijk is nog onvoldoende aangetoond. Een review naar omega-3 vetzuren bij katten met parodontitis concludeert dat er weinig evidence is voor het effect van suppletie.
Level of evidence: Theoretisch.
Oxidatieve stress bij parodontitis is aangetoond bij katten via case-control studies, maar klinische trials die effectiviteit van antioxidant-suppletie via voer bewijzen, ontbreken.
Vezelstructuur: theoretisch aantrekkelijk, weinig bewijs
Katten maken een scheurende, knippende beweging met hun kiezen om voedsel uit elkaar te scheuren. Deze beweging is anders dan kauwen. Bij grote stukken voedsel komt deze scheurbeweging in actie.
Sommige bronnen suggereren dat verticale vezels in voedsel tijdens deze scheurbeweging langs het tandglazuur richting de sulcus kunnen glijden en zo plaque mechanisch kunnen verwijderen. Dit zou kunnen voorkomen in rauw vlees met vleesvezels en in speciaal ontworpen voer met verticale vezeloriรซntatie.
De theorie klinkt logisch, maar de evidence is beperkt. Studies naar specifieke vezeloriรซntatie en het directe effect op plaque en tandsteen bij katten zijn schaars. De meeste claims komen van fabrikanten van tandverzorgingsvoer, niet uit onafhankelijk onderzoek.
Level of evidence: Beperkt.
Onafhankelijke systematische reviews over vezeloriรซntatie ontbreken. Het blijft vooralsnog meer theorie dan hard bewijs.
Calcium, fosfor, magnesium en natrium en hun complexe rol in speeksel
Deze mineralen spelen een dubbele rol in mondgezondheid. Ze zijn essentieel voor gezonde tanden en kaakbot, maar ze beรฏnvloeden ook de samenstelling van speeksel.
Speeksel bevat calcium en fosfaat. Deze mineralen zijn nodig voor remineralisatie van tandglazuur, het herstel van kleine beschadigingen aan het glazuur. Dat is goed en nodig, maar diezelfde mineralen in speeksel zorgen ook voor de verharding van plaque tot tandsteen. Calcium is daarnaast essentieel voor een sterk alveolair bot, het bot dat tanden ondersteunt. Te weinig calcium leidt tot een zwakkere botstructuur en een verhoogd risico op tandverlies. Een verkeerde calcium-fosfor-verhouding kan botgezondheid beรฏnvloeden. Dit zie je vaker bij katten die een zelfgemaakt dieet gevoerd krijgen.
Magnesium en natrium beรฏnvloeden de samenstelling en pH van speeksel. Te weinig natrium kan speekselproductie verminderen. Minder speeksel betekent minder natuurlijke spoeling van bacteriรซn en voedselresten. Meer over de rol van speeksel volgt hieronder. Magnesium is daarnaast betrokken bij botmineralisatie en enzymfuncties. Te weinig magnesium kan botdichtheid beรฏnvloeden.
De balans tussen deze mineralen is complex. Te veel of te weinig kan problemen veroorzaken, waaronder problemen met het skelet maar ook de vorming van blaasgruis.
Level of evidence: Theoretisch. De rol van deze mineralen in botgezondheid en speekselsamenstelling is bekend uit fysiologisch onderzoek, maar specifieke klinische studies naar hun effect op mondgezondheid bij katten zijn schaars.
Polyfosfaten: bewezen remming van tandsteenvorming
Polyfosfaten, specifiek hexametafosfaat, zijn een van de best onderbouwde interventies. Meerdere klinische studies tonen aan dat deze stoffen tandsteenvorming significant kunnen remmen.
Hoe werkt dit precies? Het mechanisme is eigenlijk best simpel. Plaque mineraliseert binnen 24 tot 48 uur tot tandsteen. Dit gebeurt doordat calcium en fosfaat uit het speeksel zich binden aan de zachte plaque. Deze binding verhardt de plaque tot het harde, gele tandsteen.
Polyfosfaten onderbreken dit proces. Ze binden calcium uit het speeksel voordat het zich aan de plaque kan hechten. Zonder beschikbaar calcium kan plaque niet mineraliseren. Door calcium te binden wordt deze mineralisatie tot 80% geremd. Plaque blijft zacht en kan makkelijker worden verwijderd door poetsen of mechanische werking. Klinische trials bij honden tonen reductiepercentages van 50% of meer in tandsteenvorming. Studies bij katten laten vergelijkbare effecten zien.
Het effect werkt via het speeksel in de hele mond. Niet alleen lokaal waar voedsel contact maakt, maar op alle tanden. Dit maakt het bijzonder effectief: het hele gebit profiteert mee. Bij correct gebruik in kattenvoer is het veilig.
Level of evidence: Klinisch bewezen. Meerdere gecontroleerde klinische trials bij honden en katten tonen significante reductie van tandsteenvorming. Dit is het best onderbouwde voedingsingrediรซnt voor mondgezondheid.
Tegelijkertijd neemt bij overgewicht de spijsverteringsefficiรซntie af en verandert mogelijk ook de samenstelling van de darmmicrobioom, de gemeenschap van micro-organismen in de darmen die een sleutelrol speelt bij de spijsvertering en het immuunsysteem. En omdat extra gewicht bewegen zwaarder maakt, neemt de activiteit van de kat vaak af, waardoor het geheel zichzelf versterkt.
Probiotica en prebiotica
Probiotica, zeker in combinatie met prebiotica, laten veelbelovende resultaten zien. Studies tonen aan dat ze de orale microbioomsamenstelling gunstig kunnen beรฏnvloeden, tandbezetting kunnen verminderen en halitosis (slechte adem) kunnen verbeteren. Het mechanisme ligt in de competitieve uitsluiting van pathogene bacteriรซn en de ondersteuning van een gezonde bacteriรซle balans in de mond.
Level of evidence: Veelbelovend. Meerdere studies bij katten en honden tonen positieve effecten, maar grootschalige gecontroleerde trials ontbreken nog.
Propolis en lysozyme
Een combinatie van propolis en lysozyme heeft in klinisch onderzoek bij katten aantoonbare ontstekingsremmende effecten laten zien en verbetert de algehele mondgezondheid. Lysozyme is ook van nature aanwezig in speeksel en heeft een antimicrobiรซle werking. Propolis bevat bioactieve stoffen die biofilmvorming remmen.
Level of evidence: Klinisch aangetoond bij katten in gecontroleerde studie.
Ascophyllum nodosum (zeewier)
Dit bruinwierextract is als voedingssupplement of poeder onderzocht via VOHC-protocollen. Studies tonen significante reductie van plaque en tandsteen. Het werkt systemisch via het speeksel: na inname komt het in de bloedbaan en wordt uitgescheiden via speeksel, waarna het de bacteriรซle biofilm in de mond verstoort. Sommige producten met dit ingrediรซnt hebben inmiddels het VOHC-keurmerk gekregen.
Level of evidence: Klinisch aangetoond. Meerdere gecontroleerde studies met positieve resultaten.
Gallusgzuur
Gallusgzuur, onder andere aanwezig in granaatappelextract, toont in studies antimicrobiรซle en ontstekingsremmende effecten in de mondholte. Als mondspray toegepast vermindert het plaque en gingivale ontsteking. Het remt de groei van plaquevormende bacteriรซn.
Level of evidence: Beperkt. Voornamelijk pilotstudies; onafhankelijke grootschalige trials ontbreken.
Catechinen (groene thee)
Catechinen uit groene thee hebben antibacteriรซle eigenschappen en remmen de groei van orale pathogenen. Oraal toegediend bij katten lieten ze vermindering van tandbezetting zien. Ze zijn relatief veilig bij lage doses, maar de optimale dosis en toedieningsvorm voor katten zijn nog niet vastgesteld.
Level of evidence: Beperkt. Positieve resultaten in kleine studies; verdere validatie is nodig.
Omega-3 vetzuren
Omega-3 vetzuren hebben algemene ontstekingsremmende eigenschappen die theoretisch ook gunstig zijn voor het tandvlees. Een review naar het effect op parodontitis bij katten concludeert echter dat het bewijs voor directe verbetering van mondgezondheid via suppletie beperkt blijft. Ze zijn zinvol als algemene gezondheidsondersteuning, maar geen gerichte tandverzorgingsstrategie.
Level of evidence: Theoretisch voor mondgezondheid. Ontstekingsremmend effect is bewezen, maar direct effect op parodontitis bij katten onvoldoende aangetoond.
Wat betekent dit voor jouw kat?
Mondgezondheid vraagt een actieve aanpak. Tandsteen vormt zich bij elke kat, ongeacht het dieet. Zonder mechanische verwijdering bouwt het probleem zich stil op, katten verbergen pijn goed en laten weinig zien totdat het ver gevorderd is.
De meest effectieve strategie is poetsen, maar als dat niet lukt zijn er zinvolle alternatieven. VOHC-gecertificeerd tandverzorgingsvoer, snacks en supplementen kunnen de tandsteenvorming aantoonbaar vertragen. Natvoer als basis ondersteunt een goede speekselproductie. Rauwe voeding met grote stukken kan mechanische reiniging bieden, maar de evidence is beperkt.
Wil je bij jouw kat tandenpoetsen aanleren. Trainen voor zorghandelingen is complex en vergt gedegen kennis van leerprincipes, shaping, backchaining, etc. Een collega kattengedragstherapeut, Lindsay Peters-Vaes biedt Cooperative Care consulten aan, haar website www.mauwiecatcare.nl is binnenkort live, maar je kunt haar al wel contacten via whatsapp.
Bij Tinley Gedragstherapie voor Dieren zijn ook collega’s met ervaring in het trainen van zorghandelingen.ย
Kennislacunes en vervolg vragen
Er is nog weinig bekend over de langetermijneffecten van de meeste supplementen op mondgezondheid bij katten. Studies naar probiotica, Ascophyllum nodosum, catechinen en gallusgzuur zijn veelbelovend maar gebaseerd op kleine trials. Vergelijkende studies tussen verschillende interventies ontbreken, waardoor het moeilijk is te zeggen welke combinatie het meest effectief is.
Interessante artikelen om te lezen
Dit artikel gaat over de invloed van voeding op de mondgezondheid van katten en welke strategieรซn wetenschappelijk onderbouwd zijn.
Sommige katten hebben een verhoogd risico
Niet alle katten lopen hetzelfde risico op gebitsproblemen. Erfelijke aanleg, raskenmerken en leeftijd spelen een belangrijke rol bij de kans op parodontitis, tandsteen en tandresorptie. Als je weet dat jouw kat tot een risicogroep behoort, kun je extra alert zijn en preventieve maatregelen nemen.
Professionele tandverzorging en ernstige aandoeningen
Voeding en thuisverzorging zijn essentieel, maar ze vervangen professionele tandverzorging niet. Bij gevormde tandsteen en bestaande tandvleesontsteking is ingrijpen door een dierenarts noodzakelijk.
Over dit artikel
Dit artikel is gebaseerd op een analyse van 1.074 wetenschappelijke papers over mondgezondheid bij katten. Na beoordeling zijn 263 studies als relevant beoordeeld en de 48 meest toepasselijke studies zijn in dit artikel verwerkt, samen met andere wetenschappelijke bronnen.
Tabel met beweringen en bewijsmateriaal
| Bewering | Bewijs | Redenering |
| Droge brokken verminderen tandplak/tandsteen in vergelijking met natvoer of zelfbereid voer. | Sterk | Meerdere grootschalige studies tonen een consistente vermindering van tandplak/tandsteen aan bij gebruik van droogvoer (met het VOHC-keurmerk) |
| Speciaal ontwikkelde tandverzorgingsbrokjes bevorderen de mondhygiรซne nog verder. | Sterk | Klinische studies tonen aan dat grotere/schurende brokjes of chemische toevoegingen extra voordelen bieden. |
| Dagelijks tandenpoetsen is het meest effectief, maar voor veel katteneigenaren niet praktisch. | Sterk | Gouden standaard, ondersteund door consensus onder experts; nalevingsproblemen beperken het gebruik in de praktijk. |
| Tandheelkundige kauwsnacks/traktaties bieden extra voordelen. | Matig | Gecontroleerde studies tonen aan dat er minder tandplak/tandsteen ontstaat bij gebruik in combinatie met speciaal droogvoer. |
| Droogvoer verandert de diversiteit van het orale microbioom. | Matig | Pilotstudies tonen een toegenomen bacteriรซle diversiteit aan; de klinische betekenis hiervan is nog onduidelijk. |
| Een dieet gebaseerd op wilde prooidieren elimineert parodontitis niet. | Matig | Vergelijkende onderzoeken tonen vergelijkbare percentages parodontitis aan, ondanks lagere calculusscores |
Referenties
Dit artikel is gebaseerd op de volgende bronnen:
- ๏พAdler C, Malik R, Browne G, Norris J. Diet may influence the oral microbiome composition in cats. Microbiome. 2016;4. doi:10.1186/s40168-016-0169-y
- ๏พArti B. Feline chronic gingivitis and stomatitis: an update. BSAVA Congress Proceedings 2021. 2021. doi:10.22233/9781913859008.81
- ๏พArzi B, Peralta S, Fiani N, et al. A multicenter experience using adipose-derived mesenchymal stem cell therapy for cats with chronic, non-responsive gingivostomatitis. Stem Cell Research & Therapy. 2020;11. doi:10.1186/s13287-020-01623-9
- ๏พBalan P, Rutherfurd S, Moughan P. Orally administered ovine serum immunoglobulins modulate dental plaque in cats.. Research in veterinary science. 2020;133: 262-268 . doi:10.1016/j.rvsc.2020.09.037
- ๏พBellows J, Berg ML, Dennis S, et al. 2019 AAHA Dental Care Guidelines for Dogs and Cats.. Journal of the American Animal Hospital Association. 2019;55 2: 49-69 . doi:10.5326/jaaha-ms-6933
- ๏พBrunetto MA. Nutrition as a Tool to Control Periodontal Diseases in Dogs and Cats. . 2018;4. doi:10.19080/nfsij.2018.04.555642
- ๏พBuckley CMF, Colyer A, Skrzywanek M, et al. The impact of home-prepared diets and home oral hygiene on oral health in cats and dogs.. The British journal of nutrition. 2011;106 Suppl 1: S124-7 . doi:10.1017/s0007114511000821
- ๏พChaiyasut C, Sivamaruthi B, Bharathi M, et al. Influence of Gallic Acid-Containing Mouth Spray on Dental Health and Oral Microbiota of Healthy CatsโA Pilot Study. Veterinary Sciences. 2022;9. doi:10.3390/vetsci9070313
- ๏พClarke D, Cameron A. Relationship between diet, dental calculus and periodontal disease in domestic and feral cats in Australia.. Australian veterinary journal. 1998;76 10: 690-3 . doi:10.1111/j.1751-0813.1998.tb12284.x
- ๏พClarke D, Servet E, Hendriks W, Thomas D, Weidgraaf K, Biourge V. Effect of Kibble Size, Shape, and Additives on Plaque in Cats. Journal of Veterinary Dentistry. 2010;27:84 - 89. doi:10.1177/089875641002700202
- ๏พEkrenโAลฤฑcฤฑ GS, Kal U, Berberoฤlu S, Kiral F. The therapeutic effect of ozoneโenriched propolis oil extraction in cats with gingivitis. Revista Cientรญfica de la Facultad de Ciencias Veterinarias. 2025. doi:10.52973/rcfcv-e35540
- ๏พFebre M, Saulnier N, Roux P, et al. Placenta-derived mesenchymal stromal cells as a treatment for refractory chronic gingivostomatitis in cats: eight cases (2018).. The Journal of small animal practice. 2022. doi:10.1111/jsap.13583
- ๏พGawor J, Jank M. Ascophyllum nodosum as a nutrient supporting oral health in dogs and cats: a review. Polish journal of veterinary sciences.2023;26 3: 511-520 . doi:10.24425/pjvs.2023.145053
- ๏พGawor J, Reiter A, Jodkowska K, Kurski G, Wojtacki M, Kurek A. Influence of diet on oral health in cats and dogs. The Journal of nutrition.2006;136 7 Suppl: 2021S-2023S . doi:10.1093/jn/136.7.2021s
- ๏พGorrel C. Periodontal disease and diet in domestic pets. The Journal of nutrition. 1998;128 12 Suppl: 2712S-2714S . doi:10.1093/jn/128.12.2712s
- ๏พGorrel C, Inskeep G, Inskeep T. Benefits of a โDental Hygiene Chewโ on the Periodontal Health of Cats. Journal of Veterinary Dentistry.1998;15:135 - 138. doi:10.1177/089875649801500304
- ๏พIngham K, Gorrel C, Bierer T. Effect of a Dental Chew on Dental Substrates and Gingivitis in Cats. Journal of Veterinary Dentistry. 2002;19:201 - 204. doi:10.1177/089875640201900403
- ๏พJank M. Nutrition, Oral Health, and Feeding Dental Patients. The Veterinary Dental Patient. 2021. doi:10.1002/9781118974674.ch6
- ๏พJarvis B, Jg L, Cs N, Ca R. Effectiveness of Palatable Dental Bites Developed for Cats to Prevent Plaque and Calculus Accumulation. 2020;19:204-210.
- ๏พKiraga ล, Wysmoลek ME, Padziลska-Pruszyลska I, Crowley K, Lewicki S. Current methods of treatment gingivostomatitis in cats, with insight into mesenchymal stem cell therapy. Medycyna Weterynaryjna. 2023. doi:10.21521/mw.6808
- ๏พLobprise H, St Denis K, Anderson JG, Hoyer NK, Fiani N, Yaroslav J. 2025 FelineVMA feline oral health and dental care guidelines. Journal of Feline Medicine and Surgery. 2025;27. doi:10.1177/1098612x251398793
- ๏พLogan E. Dietary influences on periodontal health in dogs and cats.. The Veterinary clinics of North America. Small animal practice. 2006;36 6: 1385-401, ix . doi:10.1016/j.cvsm.2006.09.002
- ๏พMagalhรฃes T, Corbee R, Queiroga F, Lourenรงo A. Dietary omega-3 fatty acids in the management of feline periodontal disease: What is the evidence?. Journal of animal physiology and animal nutrition. 2023. doi:10.1111/jpn.13855
- ๏พMestrinho LA, Louro JM, Gordo IS, et al. Oral and dental anomalies in purebred, brachycephalic Persian and Exotic cats. J Am Vet Med Assoc. 2018;253(1):66-72. doi:10.2460/javma.253.1.66
- ๏พMilella L. Prophylactic dental care in cats. Veterinary Nursing Journal. 2012;27:14 - 16. doi:10.1111/j.2045-0648.2011.00137.x
- ๏พMoosavian H, Gholikhani M, Tamai IA, Fazli M. Moderate to advanced periodontitis contributes to increased oxidative stress in cats: a case-control study. BMC Vet Res. 2024;20(1):248. Published 2024 Jun 7. doi:10.1186/s12917-024-04110-y
- ๏พNekouei O, Wong ST, Leung TKY, Ngai QA, Wong WS, Almendros A. Effectiveness of mesenchymal stem cell therapy in cats with chronic gingivostomatitis. Veterinary Evidence. 2024. doi:10.18849/ve.v9i1.680
- ๏พNie Q, Wan X, Tao H, et al. Multi-function screening of probiotics to improve oral health and evaluating their efficacy in a rat periodontitis model. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. 2023;13. doi:10.3389/fcimb.2023.1261189
- ๏พOba PM, Devito FC, Santos JPF, et al. Effects of Passive Immunization by Anti-Gingipain IgY on the Oral Health of Cats Fed Kibble Diets. Journal of Veterinary Dentistry. 2018;35:275 - 280. doi:10.1177/0898756418814010
- ๏พOba PM, Swanson OR, Pavlovsky G, Keating S, Swanson KS. 304 Oral health indices and microbiota populations of adult cats consuming wet or dry diets.. Journal of Animal Science. 2025. doi:10.1093/jas/skaf300.108
- ๏พOhira C, Kaneki M, Shirao D, Kurauchi N, Fukuyama T. Oral treatment with catechin isolated from Japanese green tea significantly inhibits the growth of periodontal pathogen Porphyromonas gulae and ameliorates the gingivitis and halitosis caused by periodontal disease in cats and dogs.. International immunopharmacology. 2024;146: 113805 . doi:10.1016/j.intimp.2024.113805
- ๏พO'Neill DG, Blenkarn A, Brodbelt DC, Church DB, Freeman A. Periodontal disease in cats under primary veterinary care in the UK: frequency and risk factors. J Feline Med Surg. 2023;25(3):1098612X231158154. doi:10.1177/1098612X231158154
- ๏พOskarsson K, Puurtinen LA, Penell J. Dental Problems and Prophylactic Care in CatsโKnowledge and Perceptions among Swedish Cat Owners and Communication by Veterinary Care Staff. Animals : an Open Access Journal from MDPI. 2021;11. doi:10.3390/ani11092571
- ๏พPet Therapeutic Nutrition Coach cursusmateriaal
- ๏พRivas IL, Soltero-Rivera M, Vapniarsky N, Arzi B. Stromal cell therapy in cats with feline chronic gingivostomatitis: current perspectives and future direction. Journal of Feline Medicine and Surgery. 2023;25. doi:10.1177/1098612x231185395
- ๏พRobinson E. Comparative Analysis of Dental Diseases in Domestic Cats Fed Different Diets in Canada. Journal of Animal Health. 2024. doi:10.47604/jah.2764
- ๏พRoudebush P, Logan E, Hale F. Evidence-Based Veterinary Dentistry: A Systematic Review of Homecare for Prevention of Periodontal Disease in Dogs and Cats. Journal of Veterinary Dentistry. 2005;22:15 - 6. doi:10.1177/089875640502200101
- ๏พScherl D, Coffman L, Davidson SJ, Stiers C. Two Randomized Trials Demonstrate Lactic Acid Supplementation in Pet Food Inhibits Dental Plaque, Calculus, and Tooth Stain in Cats. Journal of Veterinary Dentistry. 2019;36:129 - 134. doi:10.1177/0898756419873986
- ๏พSoltero-Rivera M, Goldschmidt SL, Arzi B. Feline chronic gingivostomatitis current concepts in clinical management. Journal of Feline Medicine and Surgery. 2023;25. doi:10.1177/1098612x231186834
- ๏พSoltero-Rivera M, Vapniarsky N, Rivas IL, Arzi B. Clinical, radiographic and histopathologic features of early-onset gingivitis and periodontitis in cats (1997โ2022). Journal of Feline Medicine and Surgery. 2023;25. doi:10.1177/1098612x221148577
- ๏พStookey GK, Warrick JM, Miller LL. Effect of sodium hexametaphosphate on dental calculus formation in dogs. Am J Vet Res. 1995;56(7):913-918.
- ๏พSukho P, Ploypetch S, Satthathum C, Prompiram P, Chakritbudsabong W. Efficacy and safety of omega-3-enriched lickable treats as adjunctive therapy for feline chronic gingivostomatitis: A randomized controlled trial. Veterinary World. 2025;18:2344 - 2356. doi:10.14202/vetworld.2025.2344-2356
- ๏พVapalahti K, Neittaanmรคki H, Lohi H, Virtala AM. A large case-control study indicates a breed-specific predisposition to feline tooth resorption. Vet J. 2024;305:106133. doi:10.1016/j.tvjl.2024.106133
- ๏พVIN (Veterinary Information Network) | Dental disease and nutrition
- ๏พVOHC (Veterinary Oral Health Council) | Acceptatie criteria voor producten
- ๏พVrieling H, Theyse L, Van Winkelhoff AV, Dijkshoorn NA, Logan E, Picavet P. [Effectiveness of feeding large kibbles with mechanical cleaning properties in cats with gingivitis]. Tijdschrift voor diergeneeskunde. 2005;130 5: 136-40
- ๏พWang L, Chen Q, Wang W, et al. Oral Administration of Propolis and Lysozyme Combination Improves Feline Oral Health and Modulates Systemic Inflammatory and Oxidative Responses. Antioxidants. 2025;14. doi:10.3390/antiox14060639
- ๏พWatson A. Diet and periodontal disease in dogs and cats. Australian veterinary journal. 1994;71 10: 313-8 . doi:10.1111/j.1751-0813.1994.tb00905.x
- ๏พWilliams JL, Roberts C, Harley R, Gruffydd-Jones T, Murray J. Prevalence and risk factors for gingivitis in a cohort of UK companion cats aged up to 6โyears.. The Journal of small animal practice. 2024. doi:10.1111/jsap.13737
- ๏พWilliams V, Schneider JL, Parrish RS, et al. Clinical field study evaluating the safety and efficacy of allogeneic uterine-derived mesenchymal stem cells for refractory feline chronic gingivostomatitis. Journal of Feline Medicine and Surgery. 2025;27. doi:10.1177/1098612x251385852
- ๏พZhang M, Cui Y, Mei X, et al. Effect of Dietary Composite Probiotic Supplementation on the Microbiota of Different Oral Sites in Cats. Veterinary Sciences. 2024;11. doi:10.3390/vetsci11080351
Heb je een vraag of wil je in contact komen?
Leuk! Klik op de onderstaande icoontjes of vul het contactformulier hiernaast in. ย
Email: contact@happycatlife.nlย
ยฉ 2023 โ 2026 Linda Sommers | Feline therapeutisch voedingsdeskundige en gedragsadviseur | Kvk: 91209773 | BTW: NL004873629B36 | Privacyverklaring | Algemene voorwaarden | Contact | Klachtenformulier
Webdesign door DreamBrand.nlย | Foto's eigen archief en door Chendongshan