Wat is het verschil tussen ad libitum voeren en op vaste tijden voeren?

Voor de meeste katteneigenaren is het een vanzelfsprekende keuze: een bak vullen met brokjes en de kat zelf laten bepalen wanneer en hoeveel ze eet. Bij ad libitum voeren (Latijn voor “naar believen”) heeft je kat de hele dag vrij toegang tot voer.

Bij voeren in porties krijgt je kat minimaal vier keer per dag een afgemeten hoeveelheid voer op vaste momenten. Tussen de maaltijden door is er geen voer beschikbaar.

Beide manieren van voeren hebben gevolgen voor de gezondheid van je kat, maar ook voor het gedrag.

Dit artikel gaat over iets wat minder zichtbaar is, maar minstens zo belangrijk: de invloed van voederstrategie op agressie, stress en welzijn, in het bijzonder in huishoudens met meerdere katten.

Katten zijn solitaire eters

De kat is van nature een solitaire jager. Ze jagen alleen en vangen prooi die past bij een eenpersoonsmaaltijd. Naast dat ze solitaire jagers zijn, zijn katten ook solitaire eters. Katten hebben geen sociale eetstructuur zoals honden of mensen die kennen. Er is geen kudde die samen aan een prooi eet, geen hiërarchie die bepaalt wie als eerste mag. Katten eten alleen, op het moment en de plek die zij zelf kiezen.

In een thuissituatie is dat anders. Katten delen een ruimte, delen eetplekken en worden naast elkaar gevoerd of zelfs van hetzelfde bord, en dat is heel onnatuurlijk. Hoe goed katten ook met elkaar overweg kunnen, kan het samen eten spanning creëren en dat kan zich op verschillende manieren in gedrag uiten, afhankelijk van hoe het voeren is georganiseerd.

Voeding en agressie in huishoudens met meerdere katten

Onderzoek laat zien dat de manier van voeren een directe invloed heeft op het niveau van zichtbare agressie en spanning tussen katten. Bij ad libitum voeren neemt de directe competitie rond eetmomenten af. Er is geen schaarste, dus er is minder aanleiding voor actieve conflicten rondom de voerbak. Katten kunnen op verschillende momenten eten, waardoor ontmoetingen bij de bak minder gedwongen zijn.

Dat lijkt gunstig, maar het vertroebelt ook het zicht op onderliggende spanningen. Een kat die vrij kan eten, kan het gedrag van een andere kat vermijden door op een ander moment naar de bak te lopen. De spanning is er wel, maar ze uit zich minder zichtbaar. Als eigenaar zie je dan minder conflict, maar dat betekent niet dat de katten zonder stress samenleven.

Bij katten die in porties worden gevoerd, komt die competitie juist meer naar de oppervlakte. Ze worden op hetzelfde moment naar dezelfde eetplek geroepen, terwijl hun instinct zegt dat ze alleen willen eten, en specifiek de andere kat in het huishouden willen vermijden. Dat vergroot de kans op bewaken, dreigen en directe conflicten rondom de voerbak. Onderzoek laat zien dat katten die overschakelen van ad libitum naar voeren in porties, aantoonbaar meer agonistisch gedrag vertonen. Agonistisch gedrag is het gedragspatroon rondom conflict en omvat zowel dreigen en aanvallen als ontwijken en vluchten. Zodra het voer weer vrij beschikbaar is, keert dit gedrag terug naar het uitgangsniveau.

Dat betekent niet dat ad libitum voeren de betere keuze is voor multi-kat huishoudens. Het betekent dat de spanning bij voeren in porties zichtbaarder is. Dat biedt een aanknopingspunt om actief te onderzoeken waar die spanning vandaan komt. Een belangrijke eerste stap daarin is het gescheiden geven van eten. Door katten apart te voeren, vermijd je niet alleen het directe conflict rondom de voerbak, maar geef je ook elke kat de ruimte om rustig en veilig te eten.

Voeren in porties en stress

Bij voeren in porties worden katten in een thuissituatie vaak gedwongen om dus tegelijkertijd en op dezelfde plek te eten. Voor een dier dat van nature solitair eet, is dat op zichzelf al een bron van spanning.

Daar komt nog iets bij: onvoorspelbaarheid. Als de porties niet op vaste tijdstippen worden gegeven, weet de kat niet wanneer het volgende eetmoment komt, of dat het überhaupt komt. Dat gevoel van onzekerheid rondom voedsel kan extra spanning opwekken. Het kan schrokgedrag in de hand werken, waarbij de kat snel eet uit angst dat het voer verdwijnt of dat een andere kat het wegpakt. Een hongerige kat kan ook gaan bedelen en gefrustreerd raken als het eten uitblijft.

Bij voeren in porties is het daarom belangrijk om niet alleen te kijken naar het lichamelijk welzijn van de kat, maar ook naar het mentale welzijn. Want hier staat een afweging centraal, want het lichamelijk welzijn kan worden beperkt door overeten bij ad libitum voeren, maar het mentale welzijn kan onder druk komen te staan als voeren in porties niet goed wordt uitgevoerd.

Het mentale welzijn verbetert wanneer de eetmomenten voorspelbaar zijn, zowel in tijd als in locatie, wanneer de katten gescheiden van elkaar eten en wanneer er voldoende porties worden gegeven zodat de kat verzadigd is. Voeren in porties vraagt daarmee iets meer consistentie, inzet en oplettendheid van de eigenaar. Maar als dat goed wordt toegepast, biedt het aanzienlijke voordelen voor zowel de gezondheid als het gedrag van je kat.

Omgevingsverrijking als sleutel

In de vorige sectie beschreef ik al dat een eigen voerplek voor elke kat een belangrijke eerste stap is. Dat valt onder een breder begrip, namelijk omgevingsverrijking. Bij omgevingsverrijking is het doel het creëren van omstandigheden waarbij elke kat een leefomgeving heeft die rust en veiligheid kan bieden, maar ook uitdagend genoeg is om de hele dag bezig te zijn. Voor voeding betekent dit rustig en veilig kunnen eten, zonder zicht op of druk van andere katten. Een eigen voerplek is daarin het fundament, maar er zijn meer strategieën om in te zetten.

Automatische voerders bieden een oplossing voor eigenaren die niet altijd thuis zijn om de katten voldoende porties aan te bieden. Zowel voor droogvoer als voor natvoer zijn er automatische voerders beschikbaar die op vaste tijdstippen openen en zo ook overdag meerdere porties kunnen aanbieden. Dat vergroot de voorspelbaarheid én vermindert de competitie. Bij meerdere katten is het daarbij belangrijk om de voerplekken gescheiden te houden en ervoor te zorgen dat elke kat alleen toegang heeft tot haar eigen voerautomaat.

Een andere strategie is het gebruikmaken van voerpuzzels en slow feeders. Dit zijn hulpmiddelen waarbij de kat actief aan de slag moet om voer te bereiken. Dit verlengt de eetduur, vermindert schrokgedrag en biedt mentale stimulatie. Ze sluiten aan op het natuurlijke gedrag van de kat, waarbij het zoeken en bemachtigen van voedsel energie en aandacht vraagt. Voedingspuzzels zijn met name waardevol in combinatie met voeren in porties, want ze verlagen de spanning rondom eetmomenten doordat elke kat gefocust is op haar eigen puzzel, en compenseren deels het verlies aan vrij exploreergedrag dat bij ad libitum voeren vanzelf optreedt.

Wat betekent dit voor jouw kat?

Voeren in porties heeft gezondheidsvoordelen, maar vraagt in een huishouden met meerdere katten extra aandacht voor de omgeving en de onderlinge dynamiek. De wetenschappelijke literatuur is duidelijk: de gedragsrisico’s van voeren in porties zijn niet inherent aan de methode zelf, maar aan de omstandigheden waaronder die methode wordt toegepast.

Met voldoende eetplekken, eventueel gescheiden eetmomenten, automatische voerders en de inzet van voedingspuzzels kun je de voordelen van voeren in porties behouden zonder dat dit ten koste gaat van het welzijn van je katten.

Let ook op stille signalen rond eetmomenten. Het gedrag van je kat tijdens en rondom het eten vertelt meer dan je misschien denkt. In het kader hieronder lees je welke signalen bij een ontspannen kat horen en welke kunnen wijzen op spanning.

Waar let je op tijdens het eten? Signalen van een ontspannen of gespannen kat.

Gespannen kat

Kennislacunes en vervolg vragen

De huidige onderzoeken richten zich voornamelijk op kortetermijngevolgen van de overgang tussen voederstrategieën. Er is nog weinig bekend over de langetermijngevolgen van voedergerelateerde stress op het welzijn van katten, en over de optimale combinatie van voerplek, frequentie en omgevingsverrijking voor huishoudens met verschillende aantallen katten. Ook de invloed van individuele karakterverschillen en eerdere ervaringen op de reactie op voeren in porties verdient meer aandacht in toekomstig onderzoek.

Interessante artikelen om te lezen

Dit artikel gaat over de invloed van voederstrategie op het gedrag van katten en de sociale dynamiek in huishoudens met meerdere katten.

Ad libitum voeren

Wil je meer weten over hoe ad libitum de ‘standaard’ is geworden. Deze manier van voeren is niet ontstaan vanuit nutritionele en diergeneeskundige aanbevelingen, maar is voornamelijk geïntroduceerd en gepromoot door fabrikanten van droogvoer. Hoe dat precies is verlopen en welke invloed dat heeft gehad op gangbare voedingsadviezen, bespreek ik in een apart artikel.

Over dit artikel

Voor dit artikel heb ik een uitgebreide literatuurzoektocht uitgevoerd in wetenschappelijke databases, waaronder Google Scholar en PubMed. In totaal werden 1065 publicaties gevonden, waarvan er 546 gescreend zijn op relevantie.

Na beoordeling zijn 272 studies als relevant beoordeeld en de 18 meest toepasselijke studies zijn in dit artikel verwerkt.

Tabel met beweringen en bewijsmateriaal

Referenties