Het ontstaan van commercieel droogvoer

Commercieel kattenvoer bestaat al langer dan je misschien denkt. De eerste kant-en-klare dierenvoedproducten verschenen al eind jaren 1800, maar het was aanvankelijk een kleine markt. Dat veranderde na de Tweede Wereldoorlog.

Door de rantsoenering van blik en vlees tijdens de oorlog werden droge alternatieven steeds aantrekkelijker. Ze waren makkelijker te produceren, goedkoper en hadden een lange houdbaarheid zonder koeling. Grote bedrijven als Ralston Purina zagen de kansen en investeerden fors in de ontwikkeling van droogvoer op industriële schaal.

De rol van de voedingsindustrie

Droogvoer had voor fabrikanten een aantal grote voordelen. Het was goedkoop te produceren, had een lange houdbaarheid en vroeg geen koeling. Voor eigenaren was het simpelweg gemakkelijk: een bak vullen en klaar. De industrie speelde hier slim op in.

Marketingcampagnes profileerden het ad libitum voeren, ofwel de altijd gevulde voerbak, als een manier om het natuurlijke eetgedrag van katten na te bootsen. Katten eten immers van nature meerdere kleine maaltjes per dag, zo luidde de redenering. En dat klopt ook, maar alleen ten dele.

In het wild jaagt een kat tien tot twintig keer per dag op kleine prooien. Elke jachtpartij kost energie en levert een relatief kleine hoeveelheid voedsel op. Dat is een fundamenteel ander patroon dan onbeperkt toegang hebben tot een bak vol energierijke brokken, waarbij elke portie met minimale inspanning beschikbaar is. De vergelijking gaat dus mank, maar dat werd in de marketingboodschappen zelden vermeld.

De invloed van de industrie reikte verder dan advertenties alleen. Fabrikanten verspreidden educatief materiaal via dierenartspraktijken en dierenartsopleidingen, vaak aangevuld met gratis productmonsters en gesponsorde voedingslezingen. Hierdoor werd het advies van dierenartsen niet zelden gekleurd door de boodschappen van de industrie, bewust of onbewust. Onafhankelijke veterinaire instanties hebben ad libitum voeren nooit actief als standaard aanbevolen. Het advies volgde de industrie, niet andersom.

Hoe is het ad libitum voeren ontstaan?

Er is geen specifiek moment aan te wijzen waarop de voedingsindustrie besloot: “Vanaf nu laten we katten de hele dag eten.” Wat er terug te vinden is, zijn brede marketingpatronen die ad libitum voeren stilletjes de norm hebben gemaakt.

Vier strategieën spelen daarin een centrale rol:

De “natuurlijke grazer” als rechtvaardiging

Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat katten, als ze de keuze hebben, inderdaad de voorkeur geven aan veel kleine maaltjes per dag. De industrie greep dit gegeven aan om de altijd gevulde voerbak te presenteren als iets wat aansluit bij het natuurlijke gedrag van de kat. Wat daarbij dus werd weggelaten is dat het gaat bij katten in het wild om kleine prooien die ze zelf jagen en vangen, niet om een bak vol energierijke/koolhydraatrijke brokken die altijd beschikbaar is zonder enige inspanning.

Digitale campagnes en branded educatie

De moderne variant van deze strategie bestaat uit gerichte digitale advertenties, social media “educatie”, samenwerkingen met (cat)influencers en merkverhalen die een specifieke manier van voeren, vaak continue toegang tot hun eigen droogvoer, koppelen aan verantwoord en liefdevol eigenaarschap. Onderzoek laat zien dat eigenaren bij hun voedingskeuzes sterk leunen op verpakkingsinformatie en materiaal van de fabrikant, meer dan op het advies van de dierenarts en voedingsdeskundigen.

Wat zeggen eigenaren zelf?

Dat eigenaren zo sterk leunen op de verpakking en het materiaal van de fabrikant, is geen toeval. Het is het directe resultaat van de marketingstrategieën die hierboven beschreven zijn. De vraag is dan ook niet alleen “wat doen eigenaren?”, maar ook “waarom doen ze dat?”

Uit onderzoek blijkt dat de meeste katteneigenaren hun kat een combinatie van nat- en droogvoer geven. Als het gaat om portiegrootte en voerfrequentie, gaan ze daarvoor vooral af op de informatie op de verpakking. Die informatie is echter opgesteld door de fabrikant zelf, met alle commerciële belangen van dien.

Slechts een minderheid van de eigenaren volgt consequent het advies van de dierenarts of voedingsdeskundige als het gaat om voeding. Kosten en gemak zijn daarin vaak de doorslaggevende factoren. Dat is begrijpelijk want individueel voedingsadvies van een dierenarts of voedingsdeskundige kost tijd en geld, terwijl de tekst op de verpakking en de websites van diervoerfabrikanten gratis en direct beschikbaar is.

Wat dit laat zien, is hoe diep de invloed van de industrie doorwerkt. Via de weg van de minste weerstand: makkelijke informatie, herkenbare boodschappen en een product dat precies past in een druk leven.

Kennislacunes en vervolg vragen

Dit artikel richt zich op de oorsprong en de verspreiding van ad libitum voeren. Maar er zijn meer vragen die om antwoorden vragen.

Zo is er nog relatief weinig onafhankelijk onderzoek dat kritisch in kaart brengt hoe specifieke marketingstrategieën de huidige voernormen hebben gevormd. Veel van wat we weten, komt uit onderzoek dat (deels) door de industrie zelf is gefinancierd. Dat maakt het lastig om een volledig objectief beeld te krijgen.

Een andere belangrijke vraag is wat ad libitum voeren op de lange termijn doet met de gezondheid van katten, vergeleken met het voeren op vaste momenten. Wat zijn de verschillen in gewicht, metabolisme, nierfunctie en algeheel welzijn tussen katten die de hele dag vrij toegang hebben tot voer en katten die op vaste tijden een afgemeten portie krijgen?

Interessante artikelen om te lezen

In dit artikel lees je hoe ad libitum voeren is ontstaan en waarom het zo wijdverspreid is geworden.

Ad libitum voeren en de gezondheid van de kat

Wil je meer weten over wat ad libitum voeren doet met de gezondheid van katten? Lees dan dit artikel over de gezondheidseffecten van ad libitum voeren.

Over dit artikel

Voor dit artikel heb ik een uitgebreide literatuurzoektocht uitgevoerd in wetenschappelijke databases, waaronder Google Scholar en PubMed. In totaal werden 988 publicaties gevonden, waarvan er 365 gescreend zijn op relevantie. Na beoordeling zijn 177 studies als relevant beoordeeld en de 18 meest toepasselijke studies zijn in dit artikel verwerkt.

Acht afzonderlijke zoek-strategien zijn gebruikt om de historische oorsprong, de rol van de industrie, veterinaire richtlijnen, internationale verschillen en kritiek op ad libitum voeren in kaart te brengen.

Tabel met beweringen en bewijsmateriaal

Referenties